Leki bez recepty OTC – mniejsze ilości leków na receptę na niektóre choroby, dostępne bez recepty

W Polsce tylko część leków, które jeszcze niedawno były dostępne wyłącznie na receptę, dziś można kupić bez recepty. Zmiany w przepisach oraz strategiach rejestracyjnych sprawiły, że do sprzedaży OTC trafiła szeroka gama popularnych substancji – od leków przeciwbólowych, takich jak ibuprofen czy ketoprofen, przez preparaty przeciwhistaminowe na alergię, aż po wybrane leki na zgagę i refluks czy zaburzenia erekcji.

Dla pacjenta oznacza to możliwość zakupu leku na typowe dolegliwości bez wizyty u lekarza, pod warunkiem stosowania preparatu zgodnie z ulotką i obowiązującymi ograniczeniami dawkowania.

Na pokrzywę, katar sienny i inne reakcje alergiczne

Alergia jest jedną z tych dolegliwości, które często wymagają konsultacji lekarskiej, jednak doraźnie w aptece dostępnych jest kilka skutecznych preparatów.

Cetyryzyna to jedna z najstarszych i najczęściej stosowanych substancji przeciwalergicznych. Jej wadą jest jednak to, że u wielu osób powoduje senność i uczucie ospałości. W odpowiedzi na ten problem opracowano lewocetyryzynę, która ma podobne działanie, ale jest zwykle lepiej tolerowana.

Kolejną popularną substancją jest desloratadyna, będąca następcą loratadyny – działa długotrwale i rzadziej powoduje działania uspokajające.

Preparaty te występują w postaci tabletek do połykania, tabletek rozpuszczalnych w jamie ustnej (działających szybciej) oraz syropów i roztworów – szczególnie wygodnych dla dzieci i osób mających trudności z połykaniem.

Na uwagę zasługuje również bilastyna w dawce 20 mg, jeden z nowszych leków przeciwalergicznych, który także dostępny jest bez recepty.

Na bóle małe i duże

Leki przeciwbólowe to jedne z najczęściej kupowanych preparatów w polskich aptekach. W tej grupie szczególną uwagę zwraca ketoprofen, który jeszcze kilka lat temu kojarzony był głównie z silnym lekiem stosowanym na poważne dolegliwości bólowe.

Dziś ketoprofen bywa reklamowany jako środek na „zwykły ból”, co może usypiać czujność pacjentów. Warto pamiętać, że jest to lek z grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych), który może negatywnie wpływać na przewód pokarmowy.

W ulotkach preparatów zawierających ketoprofen wśród możliwych działań niepożądanych wymienia się m.in.:

Bardzo często (u więcej niż 1 na 10 osób):
– zmiany wskaźników czynności wątroby.

Często (u mniej niż 1 na 10 osób):
– osłabienie, złe samopoczucie,
– nudności, niestrawność, bóle brzucha, wymioty.

Niezbyt często (u mniej niż 1 na 100 osób):
– bóle i zawroty głowy, senność,
– zaparcia, biegunki, wzdęcia, zapalenie błony śluzowej żołądka,
– reakcje alergiczne, wysypka, świąd,
– obrzęki związane z zatrzymaniem wody w organizmie.

Osoby ze „słabszym żołądkiem” mogą szybciej odczuwać dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Przy łagodnym bólu rozsądniejszym wyborem bywają preparaty zawierające paracetamol, które są lepiej tolerowane przy krótkotrwałym stosowaniu.

Na zaburzenia erekcji

Coraz częściej po leki na zaburzenia erekcji sięgają starsi, ale również młodsi mężczyźni. Preparaty zawierające sildenafil lub tadalafil pomagają osiągnąć i utrzymać wzwód, ale tylko w warunkach pobudzenia seksualnego – same z siebie nie wywołują erekcji.

Sildenafil działa krócej, zwykle kilka godzin, dlatego stosuje się go przed planowanym zbliżeniem. Tadalafil działa znacznie dłużej – nawet do 36 godzin – stąd jego potoczna nazwa „tabletka weekendowa”.

Do możliwych działań niepożądanych należą bóle głowy, zaczerwienienie twarzy czy uczucie zatkanego nosa. Bardzo ważne jest, aby nie łączyć tych leków z preparatami zawierającymi azotany (np. nitrogliceryną), gdyż może to prowadzić do groźnego spadku ciśnienia.

Ciekawostką jest fakt, że sildenafil był pierwotnie testowany jako lek na choroby serca i nadciśnienie. To właśnie zauważony „efekt uboczny” całkowicie zmienił jego przeznaczenie i uczynił go jednym z najsłynniejszych leków na świecie.

Nadkwaśność, zgaga i refluks

Omeprazol, pantoprazol i esomeprazol to leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego, powszechnie stosowane w leczeniu refluksu i choroby wrzodowej. Są skuteczne, ale przy długotrwałym stosowaniu mogą prowadzić do niedoborów witamin i minerałów.

Famotydyna działa łagodniej i krócej, dlatego bywa wybierana przy sporadycznej zgadze. Wielu lekarzy zaleca inhibitory pompy protonowej jako tzw. leki „osłonowe” przy stosowaniu silnych leków przeciwbólowych, aby zmniejszyć ryzyko uszkodzenia błony śluzowej żołądka.

Nowości na granicy recepty i OTC

• Mometazon w aerozolu do nosa – obecnie dostępny bez recepty, ale wyłącznie w leczeniu alergicznego nieżytu nosa u dorosłych.

• Doksylamina – reklamowana jako lek nasenny, w rzeczywistości należy do leków przeciwhistaminowych i działa uspokajająco.

• Pyrantelum – lek przeciwpasożytniczy stosowany głównie w leczeniu owsicy u dzieci i dorosłych.

• Erdosteina – lek mukolityczny, ułatwiający odkrztuszanie gęstej wydzieliny w infekcjach dróg oddechowych.

• Ketotifen – krople do oczu o działaniu przeciwalergicznym, stosowane w sezonowym alergicznym zapaleniu spojówek.

Na koniec – ważne przypomnienie

Celowo nie zostały wymienione nazwy handlowe, aby uniknąć charakteru reklamowego. W aptece wystarczy podać nazwę substancji czynnej – zamienników jest wiele i często różnią się ceną.

Leki dostępne bez recepty nie są pozbawione działań niepożądanych. Stosowane długotrwale lub łączone z innymi preparatami mogą prowadzić do groźnych interakcji. Z tego powodu w każdej reklamie leków pojawia się wyraźne ostrzeżenie:

„To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania.
Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku.
W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.”

Foto: AI